fbpx
Sensorische informatieverwerking blog Slaap Zoet

Sensorische informatieverwerking en de link met slaap

Waarom zoeken sommige kinderen prikkels op terwijl andere kinderen zo snel overprikkeld lijken te zijn? Waarom beweegt het ene kind zo veel tijdens het slapen terwijl het andere kind zich niet verroert? Een blog over sensorische informatieverwerking en de link met slaap.

Wat is sensorische informatieverwerking?

Kinderen met problemen in hun sensorische informatieverwerking en/of integratie hebben vaak moeite om sensorische prikkels (prikkels die via de zintuigen worden waargenomen) in hun omgeving waar te nemen, te verwerken, te integreren met reeds aanwezige informatie en er vervolgens adequaat op te reageren. Dergelijke sensorische prikkels worden ontvangen via onze zintuigen: gezichtsvermogen, gehoor, reukzin, smaakzin, tastzin, vestibulaire waarneming (evenwichtszin) en proprioceptieve waarneming (positiezin, verschaft informatie over het eigen lichaam). Als gevolg hiervan kunnen kinderen overreageren of onder-reageren op stimuli, afhankelijk van hun sensorisch profiel (zie later).

Welke kinderen hebben problemen in hun sensorische informatieverwerking?

Alle kinderen kunnen in meer of mindere mate problemen ervaren in sensorische informatieverwerking. In deze tijd zeker, omdat we een meer sedentair leven leiden en veel kinderen gebrek aan lichaamsbeweging en zintuiglijke input hebben gedurende de dag. Heeft je kind moeite met het verwerken van prikkels, dan betekent dit nog niet dat er iets ‘ernstigs’ aan de hand is. Echter, van sommige condities is bekend dat problemen met sensorische informatieverwerking vaker voorkomen:

  • Sensory Processing Disorder (SPD) (Koenig & Rudney, 2010)
  • Autisme Spectrum Stoornissen (Rogers et al., 2003)
  • Hoog intelligente kinderen (Gere et al, 2009)
  • ADHD (Owens et al., 2013)

Sensorische profielen

Problemen in sensorische informatieverwerking wordt in de DSM-5 Sensory Processing Disorder (SPD) genoemd (ook wel sensory integration dysfunction ofwel sensorische integratie problematiek). SPD presenteert zich in elk kind anders en kan worden onderverdeeld in subtypes (Dunn, 1997; Dunn 2001).

Goodman-Scott & Lambert (2015) beschrijven 3 subtypes:

  • Kinderen met hyposensitiviteit: Deze kinderen hebben vaak een hoge prikkel-grens, lijken ondergevoelig voor prikkels en ontvangen of verwerken te weinig stimuli. Dit zijn kinderen die soms niet zo sociaal vaardig overkomen, ze missen sociale cues. Dit kan zich bijvoorbeeld uiten in het niet reageren op de eigen naam (lijkt het niet te horen) of het geen last hebben van eten op het gezicht (lijkt het niet te voelen).
  • Kinderen met hypersensitiviteit: Deze kinderen hebben vaak een lage prikkel-grens en zijn als ze een overweldigende hoeveelheid stimuli ontvangen, niet in staat om zintuiglijke boodschappen te prioriteren. Deze kinderen zijn snel overprikkeld en zijn eerder prikkel-vermijdend. Dit kan zich uiten in bijvoorbeeld angstig gedrag (terugtrekken), agressieve uitbarstingen (laat me met rust), afgeleid zijn (ik weet niet waar ik op moet focussen), kieskeurig zijn met eten (ik vind het te nat, hard, glad, plakkerig, koud etc.).
  • Sensory seeking: Deze kinderen hunkeren naar zintuiglijke input en zoeken juist in hogere mate prikkels op. Dit zijn kinderen die steeds gevoed willen worden met stimuli. Ze zoeken bijvoorbeeld veel beweging, houden van geluid en drukte en soms bijvoorbeeld ook van prikkelende smaken.

Maar, zo strak is deze indeling niet. Om het ingewikkeld te maken, kinderen kunnen zowel overgevoeligheid als ondergevoeligheid binnen hetzelfde zintuig ervaren (Withrow, 2007).  Daarnaast zie je overgevoeligheid en het juist opzoeken van prikkels en sensatie in spectrum van mild tot ernstig (James et al, 2011). Zoals eerder gezegd, niet alles hoeft onder een ‘diagnostische’ classificatie te vallen zoals SPD.

Sensorisch dieet

Een sensorisch dieet is een strategie die bestaat uit een zorgvuldig gepland praktisch programma van specifieke zintuiglijke activiteiten, dat is gepland op basis van de individuele behoeften van het kind (DiMatties & Sammons, 2003). Het concept van een sensorisch dieet werd ontwikkeld door Patricia en Julia Wilbarger in de jaren 90. Een sensorisch dieet kan in de individuele zintuiglijke behoeften van het kind voorzien. Wanneer een kind worstelt met sensorische verwerking, kan een sensorisch dieet hem helpen hier beter mee om te gaan. Het vervult fysieke en emotionele behoeften, en kan bestaan uit een combinatie van activerende, organiserende en kalmerende activiteiten (Kranowitz, 2005). Activerende activiteiten kunnen hyposensitieve, ondergevoelige kinderen en ‘sensory seeking’ kinderen helpen, waar kalmerende activiteiten overstimulatie en overreactie op stimuli kan verminderen. Organiserende activiteiten kunnen helpen bij het reguleren van de reacties en het gedrag van het kind (Kranowitz, 2005).

De link met slaap

Omdat sensorische verwerkingsproblemen nauw samenhangen met slaapproblemen (Koenig & Rudney, 2010), is het zinvol om sensorische strategieën te gebruiken om slapen te optimaliseren, zoals een sensorisch dieet.

Een voorbeeld: Kinderen die een sensory seeking profiel hebben, kunnen in de nacht de verminderde zintuiglijke stimulatie lastig vinden. Dit kan in sommige gevallen resulteren in ritmisch bewegen/wiegen om in slaap te komen, hoofdbonken, hoofdrollen, hummen of ander geluid maken (lees daarover meer hier). Sensorisch vermijdende kinderen kunnen juist worden overgestimuleerd door bijvoorbeeld nachtverlichting, blaffende honden, een druppelende regenpijp, inbakeren of in slaap wiegen, en zijn gebaat bij minder stimulerende omgevingen en aanpassingen.

Waar het ene kind gebaat is bij een langere periode van ‘terugschakelen’  tot bedtijd, met verminderde sensorische stimulatie, is het andere kind juist gebaat bij het juist extra voorzien in die sensorische behoefte.

Conclusie

Het is dus belangrijk om het sensorisch profiel van het kind te kennen (dat overigens onregelmatig kan zijn op het gebied van sensorische prikkels vermijden of opzoeken) om geïndividualiseerde aanbevelingen te doen met betrekking tot slaap. Daarom neem ik dit altijd mee in mijn consulten, zodat er indien nodig een geïndividualiseerd sensorisch dieet kan worden ontwikkeld, dat zowel dag als nacht kan worden toegepast.

Wil je mij volgen?

Like en volg me op FacebookInstagram en abonneer je op de nieuwsbrief hieronder. Geen spam, enkel de nieuwe blogs boordevol tips en informatie rondom slapen en opvoeding.

Is deze blog interessant voor iemand die je kent? Deel deze blog gerust met anderen. Zie de buttons voor delen onderaan de blog.

Slaap Zoet Consuela Hendriks Gz-psycholoog Orthopedagoog Droomritmecoach Slaapcoach

Over de auteur

Consuela Hendriks is BIG-geregistreerd GZ-psycholoog, orthopedagoog en gecertificeerd slaapcoach. Ze is bijna 20 jaar werkzaam in de geestelijke gezondheidszorg. Met haar jarenlange ervaring in haar praktijk voor psychologische en pedagogische hulpverlening, diagnostiek en 1e en 2e lijnsbehandeling voor kinderen, jongeren en jongvolwassenen heeft zij veel gezinnen mogen ondersteunen bij ontwikkelings- en opvoedingsvraagstukken, waaronder slaapproblematiek. Haar expertise en ervaring ligt niet alleen op het gebied van zich 'normaal' ontwikkelende kinderen maar tevens op het gebied van kinderen met ontwikkelingsstoornissen. Klik op de foto om meer te lezen over Consuela Hendriks.

Abonneer je op de nieuwsbrief!

Referenties:

DiMatties, M. E., & Sammons, J. H. (2003). Understanding sensory integration. ERIC Clearinghouse on Disabilities and Gifted Education.

Dunn, W. (1997). The impact of sensory processing abilities on the daily lives of young children and their families: A conceptual model. Infants and young children9, 23-35.

Dunn, W. (2001). The sensations of everyday life: Empirical, theoretical, and pragmatic considerations. American Journal of Occupational Therapy55(6), 608-620.

Gere, D. R., Capps, S. C., Mitchell, D. W., & Grubbs, E. (2009). Sensory sensitivities of gifted children. American Journal of Occupational Therapy63(3), 288-295.

Goodman-Scott, E., & Lambert, S. F. (2015). Professional counseling for children with sensory processing disorder. The Professional Counselor5(2).

James, K., Miller, L. J., Schaaf, R., Nielsen, D. M., & Schoen, S. A. (2011). Phenotypes within sensory modulation dysfunction. Comprehensive Psychiatry, 52, 715–724.

Koenig, K. P., & Rudney, S. G. (2010). Performance challenges for children and adolescents with difficulty processing and integrating sensory information: A systematic review. American Journal of Occupational Therapy64(3), 430-442.

Kranowitz, C. S. (2005). The out-of-sync child: Recognizing and coping with sensory processing disorder. Penguin.

Rogers, S. J., Hepburn, S., & Wehner, E. (2003). Parent reports of sensory symptoms in toddlers with autism and those with other developmental disorders. Journal of autism and developmental disorders33(6), 631-642.

Withrow, R. L. (2007). Sensory integration dysfunction: Implications for counselors working with children. Journal of School Counseling, 5(18), 1–24.

Delen: